سیر تربیت نفس در حکمت مشرقی سینوی

نویسندگان

1 امام حسین علیه السلام

2 دانشگاه علامه طباطبائی (ره)

چکیده

تبیین حقیقت «تربیت» و ارتباط آن با «نفس» از جمله مسائل کلیدی و دغدغه‌های اصلی متفکرین اسلامی است. در این میان بی‌تردید توجه به آرای اصیل و مشرقی ابن‌سینا و نه تبیین و شرح فلسفه مشایی او راهگشای پاسخدهی به این مسئله اساسی است. مطالعه دقیق بستر اجتماعی دوره ابن‌سینا و هم‌چنین تاثیر اندیشه‌های باطنیه و اسماعیلیه در او، به همراه نشانه‌هایی که او در آثارش بر جای گذاشته، فهم فلسفه و معنای تربیت نفس در اندیشه وی را متفاوت خواهد کرد. فلسفه مشرقی ابن‌سینا نظام جدیدی را پیش روی طالبان حقیقت قرار می‌دهد که باعث رهایی انسان مدرن از بحران هویت و معنا می‌شود. رمز و راز پنهان در اندیشه شیخ‌الرئیس بویژه در سه نمط آخر اشارات و منطق المشرقیین و رسائل تمثیلی، انسان حیران و سرگشته را در آغوش معنویت الهی می‌برد. اگر با نگاه دقیقتر و با ملاحظه نکات مطرح شده اندیشه او را بررسی کنیم، دستاورد آن، اینگونه خواهد بود که او شارح و پیرو فلسفه یونانیون نیست. ابن‌سینا نه تابع افلاطون و نه برخلاف تصور رایج تابع ارسطو است. دستاورد بعدی این بررسی، توجه به نکات پنچ‌گانه‌ای است که سیر تربیت نفس در حکمت مشرقی سینوی را رقم می‌زند: انضمامی بودن این حکمت و نه مجرد و عقلانی بودن آن؛ گسترش مصادر فهم از عقلانیت صرف به وحی، الهام و شهود؛ تبدیل «نظریه معرفت» به «رویت، حضور و وصول» در فلسفه مشرقی؛ راهنمایی و حضور «ولی» به عنوان هدایت‌کننده؛ توجه به موضوع و جایگاه فرشته‌شناسی در اندیشه مشرقی ابن‌سینا. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با گردآوری منابع کتابخانه‌ای انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم. نشر معارف.
  2. ابن سینا (1375). الإشارات و التنبیهات. ج 1‏. قم: نشر البلاغه‏.
  3. ابن سینا (1404ق الف). التعلیقات. تحقیق عبد الرحمن بدوى. قم‏: مکتب الاعلام الاسلامی.
  4. ابن سینا (1404ق ب). الشفاء (المنطق). قم: مکتبة آیة الله المرعشى.
  5. ابن سینا (1400ق). رسائل ابن سینا (یک جلدى). قم‏: انتشارات بیدار.
  6. اخسیکتى، احمد بن خدیو (1370). ترجمه رسالة الطیر. به اهتمام محمد حسین اکبرى. تهران: انتشارات الزهراء.
  7. پورحسن، قاسم (1391). زندگی و آثار ابونصر فارابی. مجموعه مقالات فارابی و تاسیس فلسفه اسلامی. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
  8. جوزجانی، ابوعبید (1341). سرگذشت ابن‌سینا. ترجمه سعید نفیسی. تهران: انجمن دوستداران کتاب.
  9. خامنه‌ای، محمد؛ پورحسن، قاسم (1392). ابن سینا و حکمت مشرقی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا
  10. خواجه نصیر الدین طوسى (1375). شرح الإشارات و التنبیهات (مع المحاکمات). ج 1. قم: نشر البلاغه.
  11. رستگار مقدم، هادی (1386). آشنایی با حکمت مشاء و اشراق. قم: بوستان کتاب.
  12. سجادی، سید ضیاء‌الدین (1374). قصه حی‌بن ‌یقظان و قصه سلامان و ابسال. تهران: انتشارات سروش.
  13. سهروردی، شهاب‌الدین (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. ج 1. تهران‏: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
  14. طاهری، اسحاق (1388). نفس و قوای آن از منظر ارسطو، ابن سینا و ملاصدرا. قم: بوستان کتاب.
  15. عبودیت، عبدالرسول (1394). درآمدی بر نظام حکمت صدرایی. ج 1. تهران: سمت
  16. عمر بن سهلان ساوى (1370). شرح رسالة الطیر. به اهتمام محمد حسین اکبرى. تهران‏: انتشارات الزهراء.
  17. فخر الرازى، محمد (1411ق).‏ المباحث المشرقیة فى علم الالهیات و الطبیعیات. قم‏: انتشارات بیدار.
  18. فخر رازى، محمد (1384). شرح الإشارات و التنبیهات. ج 1. مقدمه و تصحیح نجف‏زاده. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
  19. کربن، هانری (1392). ابن‌سینا و تمثیل عرفانی. چ 3. ترجمه رحمتی. تهران: سوفیا.
  20. مصطفوی، حسن (1387). شرح اشارات و تنبیهات. تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.
  21. نصر، سید حسین (1388). سه حکیم مسلمان. ترجمه احمد آرام. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  22. یثربی، یحیی (1383). فلسفه مشاء. قم: بوستان کتاب.
  23. یوسفیان، مرتضی (1394). مبانی سیاسی فلسفه مشاء. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.