بررسی تطبیقی اندیشه‌های زیبایی‌شناختی علامه محمدتقی جعفری و جان دیویی و استنتاج دلالت‌های آن در تعلیم‌وتربیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش دانشگاه شاهد

2 دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شاهد تهران

3 دانشگاه شاهد

چکیده

هدف این پژوهش، مقایسۀ دلالت­های تربیتی زیبایی­شناسی از دیدگاه جعفری و دیویی، به‌منظور دستیابی به فهمی عمیق­تر نسبت به مقولۀ هنر و زیبایی و ابعاد مختلف تربیت زیبایی‌شناختی است. این تحقیق، از نوع نظری بوده و در آن از روش‌های تحلیل مفهومی، استنتاج و تطبیق، استفاده شده است. در این پژوهش با بررسی و مقایسه زیبایی­شناسی ازمنظر جعفری و دیویی، دلالت­های تربیتی زیبایی­شناسی، گردآوری و درنهایت، وجوه اشتراک و افتراق تربیت زیبایی­شناختی آنان مشخص شد. این تحقیق برای دستیابی به اهداف خود این سؤال اساسی را مطرح می‌کند که وجوه اشتراک و افتراق دلالت­های تربیتی زیبایی­شناسی از دیدگاه  جعفری و جان دیویی کدامند؟ و به این نتایج می‌رسد که هردو اندیشمند، در پذیرش ضرورت تربیت زیبایی­شناختی، نگاهی مشترک دارند. هردو در تعریف تربیت زیبایی‌شناختی، هنر را واجد زیبایی و تربیت زیبایی­شناسی را گسترده­تر و دربردارنده تربیت هنری می­دانند. دیویی برای تربیت زیبایی‌شناختی، هویتی فرابرنامه­ای قائل است که با اولویت­بخشی تربیت دینی و اخلاقی نسبت به تربیت زیبایی­شناختی در نگاه جعفری، افتراق دارد. در بحث اهداف نیز، هردو، در هدف غایی مبتنی‌بر رشد ذائقۀ زیبایی­شناسی و اهداف واسطی: پرورش نوآوری، خلاقیت و خیال‌ورزی، اشتراک داشته، ولی درجهت رشد، با هم افتراق دارند. در بحث مربی، متربی و برنامه درسی با وجود اشتراکاتی در نظریات ایشان، مهم­ترین افتراق آنها در توجه به ارتباط انسان با خدا و مبدأ و مقصد هستی است. در بحث روش تدریس نیز هردو، توجه به رغبت و نیاز شاگرد و مبتنی‌بر کشف و جستجو‌بودن روش­ها اذعان دارند، ولی جعفری علاوه‌بر پرسش‌محوری، به روش­هایی که ریشه در آیه‌ای‌بودن هستی در نظر انسان­ها دارد، نیز توجه دارد.

کلیدواژه‌ها


ابراهیم‌زاده، عیسی (1388). فلسفه تربیت. چاپ هفتم. تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.

الیاس، جان (1382). فلسفه تعلیم‌وتربیت. ترجمه عبدالرضا ضرابی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

امینی، محمد (1384). تربیت هنری در قلمرو آموزش‌وپرورش. تهران: آییژ.

انصاری، مریم و دیگران (1393). تحلیلی بر تجربه زیبایی‌شناسی جان دیویی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی. سال یازدهم. دوره دوم. شماره 14: 51 ـ 62.

بیده، علی‌رضا (1390). بررسی و تبیین چیستی هنر و زیبایی از منظر علامه جعفری و استنتاج دلالت‌های تربیتی آن برای تربیت زیبایی‌شناختی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران:دانشگاه تربیت مدرس.

پورحسینی، محمد (1391). تبیین دیدگاه دیویی درخصوص هنر و زیبایی شناسی و نقد دلالت‌های آن برای فرایند تدریس و یادگیری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

جعفری، محمدتقی (1394). زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام. چاپ نهم. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.

جعفری، محمدتقی (1390). ارکان تعلیم وتربیت. چاپ سوم. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.

جعفری، محمدتقی (1380). هنر و دین از نگاه محمدتقی جعفری (مصاحبه با علامه جعفری). فصلنامه هنر دینی. شماره 10: 163 تا 168.

خرقانی، حسن (1391). قرآن و زیبایی‌شناسی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.

دیویی، جان (1393). هنر به‌منزله تجربه. ترجمه مسعود علیا. تهران: ققنوس.

دیویی، جان (1362). اخلاق و سلوک انسانی. ترجمه امیرحسین آریان‌پور. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

دیویی، جان (1391). تجربه و آموزش‌وپرورش. ترجمه سیداکبر میرحسینی. تهران: نشر کتاب.

دیویی، جان (1333). مدرسه و شاگرد. ترجمه مشفق همدانی. تهران: انتشارات صفی‌علیشاه.

دیویی، جان (1341). دموکراسی و آموزش‌وپرورش. چاپ دوم. ترجمه امیرحسین آریان‌پور. تبریز: انتشارات کتابفروشی تهران.

شایگان‌فر، نادر (1391). زیبایی‌شناسی زندگی روزمره. دیویی و هنر پاپ. تهران: انتشارات هرمس.

شری، اروین (1392). زیبایی‌شناسی امر روزانه. ترجمه ابراهیم موسی‌پور بشلی. کتاب ماه ادبیات. شماره 76: 33 ـ 35.

عبدالحمید، شاکر (2001). التفضیل الجمالی (دراسه فی سیکولوجیه التذوق الفنی). کویت: عالم‌المعرفه.

کاردان، علی‌محمد (1391). سیر آراء تربیتی در غرب. چاپ ششم. تهران: انتشارات سمت.

کومبز، جرالد.ار. و دنیلز، لو. روی. بی. (1387). پژوهش فلسفی: تحلیل مفهومی. ترجمه خسرو باقری. در روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی. ادموند.سی.شورت. ترجمه محمود مهرمحمدی و همکاران، تهران: انتشارات سمت و پژوهشگاه مطالعات آموزش‌و‌پرورش: 65 ـ 43 .

گات، بریس (1393). دانشنامه زیبایی‌شناسی. چاپ سوم. گروه مترجمان. تهران: انتشارات مؤسسه تألیف ترجمه و نشر آثار هنری متن.

گرانا، سزار (1392). نقد و بررسی دیدگاه دیویی درباره هنر اجتماعی و جامعه‌شناسی هنر. ترجمه سمیه طیبی. کتاب ماه علوم اجتماعی. سال هفدهم. شماره 68: 42 ـ 48.

گوتک، جرالد ال. (1389). مکاتب فلسفی وآراء تربیتی. ترجمه محمدجعفر پاک‌سرشت. تهران: انتشارات سمت.

متقی، زهره (1390). تبیین تربیت زیبایی‌شناختی از منظر علامه محمدتقی جعفری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه اصفهان.

معین، محمد (1360). فرهنگ فارسی. جلد دوم. تهران: انشارات امیرکبیر.

میرزامحمدی، محمدحسن (1393). درامدی بر روش‌شناسی پژوهش تطبیقی در فلسفه تعلیم‌وتربیت. تهران: انتشارات اییژ.

نوروزی، رضاعلی و متقی، زهره (1388). زیبایی‌شناسی از منظر محمدتقی جعفری و پیامدهای تربیتی آن. بانوان شیعه. شماره 21: 109 ـ 132.

 

Kilpatrick.W.H (1934)The eessentials of the activity movement, prograssive education,State University of New York Press.

Zeltner, P.M.(1975)John Dewey's Aesthetic Philosophy. Amesterdam: B.R.Gruner , B.V.