سیمای فروع دین در محتوای کتاب‌های درسی فارسی دور های ابتدایی و متوسطه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 قم

2 علامه طباطبایی

3 شاهد تهران

چکیده

تحقیق حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب­های درسی فارسی دوره­های ابتدایی و متوسطه ازحیث توجه به فروع دین به رو­ش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا انجام شد. جامعه پژوهشی، کتاب­های درسی فارسی دوره­های ابتدایی و متوسطه (پایه­های اول تا دوازدهم) سال تحصیلی 1396 است که باتوجه‌به ماهیت موضوع پژوهش و محدودیت جامعه آماری از نمونه‌گیری صرف‌نظر شد و کل جامعه آماری به‌عنوان نمونه درنظر گرفته شد. ابزار اندازه‌گیری، چک‌لیست تحلیل محتوای محقق‌ساخته مشتمل بر فروع دین بوده که به‌لحاظ روایی، مقبولیت علمی داشته و پایایی آن نیز با استفاده از روش توافق ارزیابان 93/0 محاسبه شد. نتایج پژوهش با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی در فرایند تحلیلی آنتروپی شانون مورد بررسی قرار گرفت. عمده‌ترین یافته‌های پژوهش بیانگر آن بود که کتاب‌های فارسی 411 مرتبه به فروع دین، توجه کرده‌اند که توزیع ضریب اهمیت آن در نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف، نهی از منکر، تولی و تبری به‌ترتیب 0/148، 0/059، 0/001، 001/0، 0/079، 0/144، 0/151، 0/142، 0/153، 123/0 بوده است.

کلیدواژه‌ها


آذر، عادل (1380)، بسط و توسعه روش آنتروپی شانون برای پردازش داده­ها در تحلیل محتوا، فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س). 37 و 38: 18 ـ 1.

آرمند، محمد (1384)، بررسی ارزش­ها در کتاب­های درسی دوره ابتدایی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران: دفتر برنامه­ریزی و تالیف کتب درسی.

امین خندقی، مقصود و اسلامیان، زهرا (1397)، علیه برنامه درسی معنوی بشریت‌گرا؛ نقد آرای میلر براساس دیدگاه شهید مطهری، دوفصلنامه تربیت اسلامی، 27: 59 ـ 29.

امین خندقی، مقصود؛ سعیدی رضوانی، محمود؛ موحدی محصل طوسی، مرضیه؛ پاک مهر، حمیده و عباسی، هادی (1394)، میزان پاسخگویی برنامه درسی دین و زندگی دوره متوسطه و پیش‌دانشگاهی به نیازهای شناختی دانش‌آموزان، فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 21: 82 ـ 61.

باهنر، ناصر (1378)، راهنمای آموزش دینی دوره ابتدایی، تهران: وزارت آموزش‌وپرورش.

برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران (1391)، تهران: وزارت آموزش‌وپرورش.

جعفری­پور، ملیحه (1392)، بررسی فلسفه فروع دین از دیدگاه امام علی(ع)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان.

جعفری ثانی، حسین؛ کرمی، مرتضی و پاک‌مهر، حمیده (1392)، شناسایی الگوی تلفیق برنامه درسی علوم انسانی و فاصله آن با وضعیت موردانتظار دانشجویان، براساس دیدگاه فورگاتی، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ش 4: 134 ـ 119.

جعفری هرندی، رضا؛ نصر، احمدرضا و میرشاه‌جعفری، ابراهیم (1387)، تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی، باتأکیدبر تحلیل محتوای کتاب­های درسی، فصلنامه روش‌شناسی حوزه و دانشگاه، 55: 58 ـ 33.

حافظی، علی‌رضا (1380)، بحث می‌ماند برای جلسه بعد، مجموعه گزیده مقالات همایش بررسی داستان­های دینی، به کوشش شهرام اقبال‌زاده، تهران: دفتر ادبیات داستانی.

دانشنامه مجازی اهل بیت(ع) (1397).                                                                        http://fa.wikishia.net

دیبایی صابر، محسن؛ جعفری ثانی، حسین و آیتی، محسن (1389)، میزان درگیری برنامه درسی فارسی دوره ابتدایی (پایه سوم و چهارم) با مهارت­های سواد خواندن براساس مطالعه بین‌المللی پرلز. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 36: 49 ـ 29.

رام، سمیه؛ مهرمحمدی، محمود؛ صادق‌زاده قمصری، علی‌رضا و طلایی، ابراهیم (1397)، منطق و محتوای برنامه درسی آموزش ارزش خویشتن‌بانی، فصلنامه تعلیم‌وتربیت، ش 133: 74 ـ 53.

رئیس‌دانا، فرخ‌لقا (1374)، تحقیق و بررسی محتوای برنامه درسی ریاضی دوره راهنمایی، فصلنامه تعلیم‌وتربیت، 21: 106 ـ 86.

رحمان­پور، محمد و میرشاه‌جعفری، ابراهیم (1395)، آسیب­های تربیت دینی و ارائه راهکارهای مناسب از دیدگاه صاحب‌نظران با رویکرد برنامه­ریزی درسی، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم‌وتربیت اسلامی، 32: 52 ـ 31.

سلیمانی، محمدرضا؛ عابدینی بلترک، میمنت؛ فقیهی حبیب‌آبادی، حسین و عشوری مهرنجانی، فروزان (1395)، تحلیل محتوای مؤلفه­های دینی در مجلات کودک و نوجوان، دوفصلنامه تربیت اسلامی، 23: 19 ـ 7.

شعبانی، زهرا (1384)، بررسی تطبیقی برنامه­های درسی دینی و اخلاقی دوره ابتدایی در ایران و چند کشور جهان، فصلنامه تعلیم‌وتربیت، 83: 165 ـ 119.

فتحی واجارگاه، کوروش (1390)، اصول و مفاهیم برنامه­ریزی درسی، تهران: بال.

فرجی، مهدی و کاظمی، عباس (1388)، بررسی وضعیت دینداری در ایران: باتأکیدبر داده­های پیمایش­های سه دهه گذشته، فصلنامه تحقسقات فرهنگی ایران، 6: 96 ـ 79.

فرمهینی فراهانی، محسن (1390)، تربیت در نهج‌البلاغه، تهران: انتشارات آییژ.

قشقایی، طاهره و اترک، حسین (1392)، بررسی و نقد دیدگاه اریک فروم، درباب گرایش انسان به دین، فصلنامه اندیشه دینی، 47: 94 ـ 75.

محمدی، مهدی؛ آزاده، فریدون و باب­الحوائجی، فهیمه (1389)، نقش ادبیات در شکل­گیری شخصیت کودکان و نوجوانان باتأکیدبر گرایش­های دینی و اخلاقی، دوفصلنامه تربیت اسلامی، 10: 121 ـ 101.

مقام معظم رهبری (1388)، سخنرانی در جمع دانشگاهیان سمنان، 18/08/1385.

معروفی، یحیی و پناهی­توانا، صادق (1393)، جایگاه مؤلفه­های هویت ملی ـ مذهبی در محتوای کتاب­های ادبیات فارسی دوره متوسطه، فصلنامه تعلیم‌وتربیت، 120: 104 ـ 83.

موسی‌پور، نعمت‌اله (1382)، تحولات برنامه درسی آموزش دینی دوره ابتدایی، فصلنامه دانش، 3: 81 ـ 69.

نجفی، حسن و جلال­زاده، علی (1397)، برنامه درسی؛ راهبردی کارآمد در جامعه­پذیری دینی دانش­آموزان (باتأکیدبر کیفیت عناصر آن)، ماهنامه معرفت، 245: 114 ـ 103.

نجفی، حسن؛ سبحانی‌نژاد، مهدی و جعفری هرندی، رضا (1393)، تحلیل جایگاه محورها و عوامل سبک زندگی اسلامی مبتنی‌بر سوره مبارکه حجرات در کتاب­های درسی ادبیات فارسی دوره متوسطه ایران، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم‌وتربیت اسلامی، 23: 25 ـ 5.

نوریان، محمد (1389)، تحلیل برنامه درسی دوره ابتدایی ایران، تهران: انتشارات گویش نو.

یارمحمدیان، محمدحسین (1391)، اصول برنامه‌ریزی درسی، تهران: یادواره کتاب.

Alkhateeb O S. (2015). The Effect of the Six Hats Based on Program in the Development of the Pivotal Thinking of Islamic Concepts Students in Hussein University. Journal of Education and Practice.2: 1-14.

Cekin, A. (2013). The Different grades students’ understanding levels of the concept of religion in Turkish elementary education. Journal of Religious Culture, 167: 1-5.

David S, Martin , Anna R,Craft & Harm H,Tillema .(2002). Developing Critical and Creative Thinking Strategies in Primary School Pupils: an inter-cultural study of teachers' learning, Journal of In-Service Education, 28: 115-134.

Eisner,E. (1994). The Educational Imagination: On the Design and Evaluation of School Programs. McCutcheon Publishing House. Berkeley, Ca.

Ernst J, & Monroe M. (2006). The effects of environment based education on students' critical thinking skills and disposition toward critical thinking. Environmental Education Research, 34: 429-443.

Grainger T, Barnes J. (2006). Creativity in the primary curriculum. In: Arthur, James; Grainger, Teresa and Wray, David eds. Learning to Teach in the Primary School. London, UK: Routledge. 209-225.

Graham, P.W. & Kapitzke, C. (2010) Curriculum and religion. In International Encyclopedia of Education, 3rd Edition. Elsevier, Oxford, pp. 272-276.

Keating, Sarah B. (2015). Curriculum Development and Evaluation in Nursing. Third Edition. New York: Springer Publication.

UNESCO. (2005). A Comprehensive Strategy for Textbooks and learning Materials. Paris: UNESCO.

Warren, A, Haynes, N C. (2016). Taking Religion Seriously Across the Curriculum. USA: Association for Supervision & Curriculum Development.

Zakiah S, Mustafa S, Norazila A A .(2011). Creative Thinking Ability of Primary School Children in Kuching, Sarawak, International Conference on Applied and Creative Arts, Universiti Malaysia Sarawak. 1-10.