مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های ابن‌خلدون و سعدی درخصوص عوامل مؤثر بر تربیت و بهر‌ه‌گیری از آموزه‌های آنان در نظام تربیتی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دبیر آموزش و پرورش و دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه شاهد

2 دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شاهد تهران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تطبیق دیدگاه‌های ابن‌خلدون و سعدی درخصوص عوامل مؤثر بر تربیت و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی (تحلیل تطبیقی) انجام شده است. براین‌اساس، ابتدا، اندیشه‌های دو متفکر به‌صورت‌کلی معرفی، آنگاه سؤال‌های پژوهش، صورت‌بندی و ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که به‌طورکلی می‌توان دیدگاه دو متفکر به عوامل مؤثر بر تربیت را پیوسته و مرتبط و شامل سه منظر: زیست‌شناختی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی دانست. دیدگاه ابن‌خلدون و سعدی از جهات نگاه واحد به انسان، اعتقاد به تأثیر محیط، پذیرش طبع  اجتماعی انسان، پذیرش تأثیر حاکمان، اهمیت‌دادن به تأثیر معلم، نگاه به عامل تقلید و تفاوت‌های فردی، تأثیر اوضاع سیاسی و اجتماعی و داشتن نگاه اجتماعی ـ دینی، دارای اشتراک است. همچنین، دیدگاه این دو اندیشمند از جهات تأکید پررنگ سعدی بر عامل وراثت، وسیع‌تربودن گستره تأثیر محیط در دید ابن‌خلدون، داشتن اختلاف در امر تنبیه و کاربردی‌تربودن نگاه ابن‌خلدون به عوامل مؤثر بر تربیت، دارای افتراق است. براساس این یافته‌ها تلاش شد از آموزه‌هایی که می‌توان از ابن‌خلدون و سعدی برای اعمال در نظام تربیتی ایران به‌دست داد، نتایجی، استخراج  و ارائه شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1988)، «مقدمه ابن‌خلدون»، بیروت: دارالفکر.

اعرافی، علیرضا (1370)، تعلیم‌وتربیت از دیدگاه ابن‌خلدون، مجله نور علم، دوره چهارم، شماره پنجم: 92-71.

بهشتی، محمد؛  ابوجعفری، مهدی؛ فقیهی، علی تقی زیر نظر علیرضا اعرافی(1388)، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم‌وتربیت و مبانی آن، تهران: سمت.

زیباکلام، فاطمه (1384)، مبانی فلسفی آموزش‌وپرورش در ایران، دانشگاه تفرش، تفرش: حفیظ.

سعدی، مصلح‌الدین (1375)، بوستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.

سعدی، مصلح‌الدین (1370)، کلیات سعدی، مقدمه و شرح‌حال از محمدعلی فروغی، تهران: ایران.

سعدی، مصلح‌الدین (1382)، گلستان سعدی از روی نسخه تصحیح‌شده فروغی، تهران: ققنوس.

سیف، علی اکبر (1379)، روان‌شناسی پرورشی، تهران: آگاه.

شریعتمداری، علی (1369)، تعلیم‌وتربیت اسلامی، تهران: امیرکبیر.

شکوهی، غلامحسین(1378) مبانی و اصول آموزش و پرورش، تهران: آستان قدس رضوی

عطاران، محمد (1375)، آرای مربیان بزرگ مسلمان درباره تربیت کودک، تهران: مدرسه.

فقیهی، علی‌نقی (1388)، ابن‌خلدون و اصول آموزش‌وپرورش، فصلنامه تعلیم‌وتربیت شماره62: 137.

گنابادی، محمدپروین (1369)، ترجمه مقدمه ابن‌خلدون، ج1و2، تهران: علمی و فرهنگی.

مایر، فردریک (1374)، تاریخ اندیشه‌های تربیتی، ج 1و2، ترجمه علی‌اصغر فیاض، تهران: سمت.

مهرمحمدی، محمود(1386)، کندوکاو در ترجیحات روش‌شناختی پژوهشگران حوزه تعلیم‌وتربیت در ایران فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، سال ششم، شماره 21: 108-77.

میرزامحمدی، محمدحسن(1395)، مطالعه تطبیقی دیدگاه حکیم ابونصر فارابی و جان هنری نیومن درخصوص علوم، دو فصلنامه علمی ـ ‌پژوهشی پژوهش‌های آموزش و یادگیری، دوره 13، شماره 1، پیاپی23.

یوسفی، غلامحسین (1388)، چشمه‌ روشن، تهران: مهارت.