نقد نظریه تربیت اسلامی «نگاهی دوباره به تربیت اسلامی» در بوته نقد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: استادیار پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی؛ دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

هدف مقاله حاضر، نقد و بررسی کتاب «نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، جلد اول» اثر آقای دکتر خسرو باقری است. روش مورد استفاده در نقد کتاب، نقد درونی بود و در این زمینه، کتاب در سه حوزه روش­شناختی، ساختاری و محتوایی مورد بررسی قرار گرفت. در نقد روش­شناختی، سه محور:  عدم توجه قابل‌قبول به ارکان دینی در فهم رویکرد دین به «تربیت»؛ تأکید بر مبانی انسان­شناختی و غفلت از سایر مبانی موردتوجه در جریان «تربیت اسلامی» و تفکیک «تعلیم» و «تربیت» و پذیرش اصالت برای هریک از آنها، مورد بررسی قرار گرفت. در نقد ساختاری، سه محور: بررسی ربط منطقی فصول، اصرار به مرحله­بندی سنی در تربیت و تحلیل و ترکیب نامناسب ویژگی­های انسان بررسی شد و در بخش محتوایی دو محور،  تحدید تعریف «تربیت» و انحراف از معنای توافقی تربیت  و خَلط میان «تربیت» و «اخلاق» مورد تحلیل و نقد قرار گرفت. یافته­های مطالعه انتقادی کتاب نشان داد، به‌رغم اینکه ظاهراً الگوی جدید و بدیعی در پرداختن به تربیت، مطرح شده است، اما محدودیت­های موجود در حوزه روش­شناختی و الگوی مورداستفاده مؤلف در کشف تعریف تربیت و صورت­بندی آن، نشان‌دهنده آن است که نه­تنها نوآوریِ کارآمدی صورت نگرفته است، بلکه با نگاه محدود به عناصر مؤثر در تربیت و خَلط میان دو حوزه «تربیت» و «اخلاق»؛ کارکردهای دقیق «تربیت» نیز با چالش مواجه شده­است، به­طوری­که مزیت­های رقابتی آن برای گفتگو با رویکردهای رقیب در دنیای معاصر را به­شدت با چالش مواجه نموده است.

کلیدواژه‌ها


امیدوار، الف (1382)، مرور کتاب: نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، رشد معلم، شماره175: 63-62.

ایمانی، محسن (1384)، معرفی کتاب نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، جلد دوم، نامه علوم‌انسانی، (12): 212-209.

باغگلی، حسین (1392)، مطالعه انتقادی تربیت معنوی در دنیای معاصر، دانشگاه فردوسی مشهد: پایان­نامه دکتری.

باغگلی، حسین؛ شعبانی ­ورکی، بختیار؛ غفاری، ابوالفضل و نهاوندی، علی(1391)، نقد مفهوم معنویت در تربیت معنوی معاصر، معنویت دینی و نوپدید (تشابه­ذاتی یا اشتراک لفظی)، پژوهش در مسائل تعلیم‌وتربیت اسلامی، 16(20): 115-89.

باغگلی، حسین؛ شعبانی ­ورکی، بختیار؛ نهاوندی، علی و غفاری، ابوالفضل (1394)، تحلیل و نقد رویکردهای معنوی نوپدید (بررسی الگوی معنویت­باوری فارغ از دین)، مجله علمی- پژوهشی تربیت اسلامی، 10(20): 53-29.

باقری، خسرو (1385)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، جلد اول، چاپ بیست‌وپنجم، تهران: انتشارات مدرسه.

باقری، خسرو (1387)، هویت علم دینی: نگاهی معرفت­شناختی به نسبت دین با علوم انسانی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

باقری، خسرو (1388)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، جلد دوم. چاپ سوم، تهران: انتشارات مدرسه.

خدایاری فرد، محمد (1386)، معرفی و نقد کتاب «انتظارات بشر از دین»، مجله روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، 37 (1):200-185.

داوودی، محمد (1383)، سیرة تربیتی پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع): تربیت دینی ،جلد دوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

سعیدی‌ رضوانی، محمود و غفاری، ابوالفضل(1384)، درآمدی بر بررسی و نقد کتاب اهداف تربیت از دیدگاه اسلام، نامه علوم‌انسانی، (12): 160-145.

سلدن، رامان (1375)، نظریه ادبی و نقد عملی، ترجمه جلال سخنور و سیما زمانی، پویندگان نور، مؤسسه فرزانگان پیشرو.

سلطانی، محمدعلی (1369)، ضرورت و شیوه نقد کتاب، مجله آینه پژوهش، (1):17-10.

شکوهی، غلامحسین (1378)، مبانی و اصول آموزش‌و‌پرورش، مشهد: انتشارات به­نشر.

شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیرخانه کرسی­های نظریه­پردازی (1387)، تعلیم‌وتربیت اسلامی؛ چارچوب تئوریک و کاربرد آن (کرسی نظریه‌پردازی 7/4).

صادق‌زاده قمصری، علی‌رضا (1387)، تحلیل و نقد الگوی تباین معرفت‌تربیتی با تعالیم دینی، مجله علمی-پژوهشی تعلیم‌وتربیت، دوره جدید، (95):90-53.

فوکویاما، فرانسیس (1385)، نقد در فرایند بررسی، ترجمه عباس انتظامی، تهران: نشر فقره.

گال، مردیت؛ بورگ، والتر و گال، جویس (1390)، روش­های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی (جلد دوم)، ترجمه احمدرضا نصر و دیگران، تهران: انتشارات سمت.

مصباح یزدی، محمدتقی (1390)، فلسفه تعلیم‌وتربیت، تهران: انتشارات مدرسه.

ملکی، حسن (1385)، نقد کتاب درسی (تعریف معیارها) مبانی و معیارهای نقد کتاب درسی دانشگاهی، مجله علمی ـ پژوهشی پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، (17):20-7.

منصورنژاد، محمد (1384)، درآمدی بر چیستی و چرایی نقد، کتاب نقد، (34): 118-87.

میلانی، حسن (1389)، نقدی بر کتاب سیر الی‌الله اثر سیدحسن ابطحی، نشریه سمات، (1): 156-135.

نوذری، محمود (1380)، بایسته‌های اساسی پژوهش در تعلیم‌وتربیت اسلامی، روش‌شناسی علوم‌انسانی، (28): 51-34.

وزارت آموزش و پرورش (1390)، مبانی نظری سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران.