فلسفه تربیتی انتظار: رویکردی به نقش مدارس در تربیت نسل منتظر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشگاه شیراز

2 نویسنده مسئول: دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه شیراز

چکیده

ادیان مختلف آسمانی، ظهور منجی رهایی­بخشی را بشارت داده­اند که حکومتی سرشار از اعتدال را در سراسر جهان برپای می­سازد، اما باید گفت این اندیشه منجی­گرایی و انتظار ظهور در میان شیعیان دارای جایگاه بسیار والایی است. ازآنجاکه ظهور منجی و بشارت­دهنده آخرالزمان، بدون فراهم‌ساختن بستر و زمینه لازم محقق نمی‌شود، تربیت نسلی مهدی­باور و منتظر ضرورت می­یابد. دراین‌راستا، استفاده از نیروی نفوذ و اثرگذاری تعلیم‌وتربیت درراستای تربیت انسان­هایی منتظر اساسی می­باشد. مطالعه حاضر، با هدف تحلیل فلسفه تربیتی انتظار و نقش مدارس در تربیت نسل منتظر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع اسنادی نگاشته شده است. در این نوشتار، تلاش شده است تا ضمن مفهوم­شناسی انتظار و فلسفه تربیتی انتظار با رجوع به سند تحول بنیادین آموزش­‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران، تمامی گزاره­های مندرج در آن که مرتبط با تربیت نسل منتظر و مهدوی می­باشد، استخراج شود. نتایج حاصل نشان داد، اگرچه گزاره­های سند مذکور از بعد نظری قوی می­باشند، اما در حیطه عمل، موفقیت چندانی حاصل نشده است. لذا در این مطالعه، برمبنای مطالعات اسنادی صورت‌گرفته، چارچوب مفهومی یک برنامه آموزشی برای پیاده­سازی آرمان­های تربیت نسلی مهدی­باور در مدارس ارائه شد. در انتها نیز پیشنهادهای پژوهشی و کاربردی برای توجه بیشتر به این موضوع در حوزه اندیشه و عمل مطرح شد.

کلیدواژه‌ها


احسانی، محمد (1390)، زمینه‏­سازى تربیتى مهدویت، معرفت، س20، ش 160: 73ـ96.

اسعدی، محمد (1393)، تحلیلی از اصل انتظار در پرتو فلسفه غیبت، مشرق موعود، س 8، ش 29:  78-55.

امینی، محمد؛ ماشاءاللهی‌نژاد، زهرا و علیزاده زارعی، مرضیه (1391)، تحلیل محتوای کتاب­های هدیه­های آسمانی و فارسی مقطع ابتدایی از نظر توجه به مهدویت، مطالعات اسلام و روان­شناسی، س 6، ش 10: 7-26.

باقری، خسرو (1380)، آسیب‏شناسى تربیت مهدوی، انتظار موعود، ش2: 295-276.

بقایی، حسین؛ مهمان‌دوست، حمید؛ قهرمانی­فرد، فاضل و قهرمانی­فرد، کامیار (1392)، الگوی مفهومی ـ عملیاتی راه­اندازی راهبردهای تربیت مهدوی در نظام آموزشی کشور، مشرق موعود، س 7، ش 26: 189-165.

پهلوان، منصور (1385)، بایسته­های پژوهشی در مسئله مهدویت، سفینه، ش 12: 119-142.

جعفری هرندی، رضا؛ فقیهی، علی‌نقی و نجفی، حسن (1395)، بررسی و مقایسه میزان توجه به مفاهیم مهدویت در کتب درسی معارف اسلامی آموزش‌وپرورش از سال 1330 تا 1387، پژوهش در برنامه­ریزی درسی، س13، ش 21: 119-133.

حیدری­فر، مجید و مقدسی، روح­اله (1395)، بررسی سندی و تحلیل دلالی روایات پیشگویی­های عصر ظهور با موضوع شاخص­ها و کارکردهای یاران مهدی موعود، انتظار موعود، س 16، ش 54: 28-48.

خالق­خواه، علی و جهانگیری، مسعود (1389)، رویکرد تربیت دینی باتوجه‌به دو مؤلفه عقل‌محوری، مطالعات تربیت روان­شناسی، س 11، ش 2: 121-144.

داوودپور، مرتضی (1388)، نقش انتظار فرج در انسجام اسلامی گروه­های سیاسی - اجتماعی و وظایف دولت زمینه­ساز، مشرق موعود، س 3، ش 11: 46-31.

شورای عالی آموزش‌وپرورش (1390)، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران.

صمدی، قنبرعلی (1388)، آموزه انتظار و زمینه­سازی ظهور، مشرق موعود، س 3، ش 11:  136-117.

صمیمی، سیمین (1390)، عرصه­های تأثیرگذاری اعتقاد به مهدویت در اصلاح فرد از دیدگاه قرآن و حدیث، آموزش معارف اسلامی، دوره 33، ش 4: 44-51.

عبداللهی، ابراهیم و موسوی‌نسب، محمدرضا (1393). نقش روش تلقین در نهادینه­سازی آموزه مهدویت برای کودکان، انتظار موعود، س 14، ش 47: 82-110.

عمید، حسن (1389)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: راه رشد.

فلاح رفیع، علی (1386)، مهدویت، فرجام­اندیشی تاریخ هگل، شیعه­شناسی، س 5، ش 20: 203-227.

قاسم­نژاد، زهرا و لک­زایی، صغری (1389)، امام رضا و تربیت نسل منتظر، انتظار موعود. ش 33: 130-160.

گرجیان، محمد مهدی و کبیری، زینب (1395)، تحلیل کارآمدی انتظار در حیات طیبه، انتظار موعود، س 16، ش 54: 6-26. 

گودرزی، مجتبی (1386)، بررسی رابطه آموزه­های مهدویت و تعلیم‌وتربیت اسلامی، مشرق موعود، س 1، ش2: 172-184.

مجلسی، محمدباقر، بحارلانوار، ج51،  بیروت: دارالمعرفه.

مرزوقی، رحمت‌اله (1394)، نقد متدیک و تئوریک اسناد تحول بنیادین آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات آوای نور.

مرزوقی، رحمت اله (1387)، سیمای مهدویت در برنامه­های آموزشی مدارس: رویکردی به فلسفه تربیتی انتظار، تربیت اسلامی، س 3، ش 7: 137-127.

مرزوقی، رحمت‌اله (1395)، نظریه­های ساختاری در پارادایم تعلیم‌وتربیت، چاپ سوم، تهران: انتشارات آوای نور.

مکارم شیرازی، ناصر (1386)، حکومت جهانی مهدی (عج)، قم: انتشارات نسل جوان.

موسوی، سیدمهدی (1388)، مدرسه مهدوی؛ درآمدی بر فلسفه و نظام آموزش‌وپرورش زمینه­ساز، مشرق موعود، س 3، ش 10: 114-85.

میرعارفین، فاطمه‌سادات (1390)، نقد و ارزیابی محتوای کتاب درسی معارف اسلامی (دین و زندگی) دوره پیش‌دانشگاهی از دید صاحب­نظران و دبیران، دانشور رفتار، س 17، ش 42: 149-172.

نجفی، محمد؛ هاشمی، فاطمه؛ کیانی، سمیه و رجایی­راد، حسین (1392)، نگاهی به فلسفه تربیتی انتظار موعود در رویکرد شیعی باتأکیدبر اهداف تربیتی، مشرق موعود، س 7، ش 28: 56-23.

نیک­پناه، منصور؛ مظلوم­زاده، سیدمیثم و پورجعفر، منصوره (1391)، بازکاوی ضرورت­های فرهنگی و ادبی انتظار و ارزیابی میزان آشنایی جوانان با مبانی مهدوی و معیارهای مربوطه، انتظار موعود، س 12، ش 39: 172-192.