محیط‌های تربیتی اثرگذار در دوران کودکی با نگاهی بر دیدگاه صفایی حائری

نویسندگان

دانشگاه اصفهان

چکیده

هدف این مقاله، بیان محیط‌های تربیتی اثرگذار در دوران صباوت با نگاهی بر دیدگاه صفایی-حائری است. محقق برای رسیدن به این هدف به بررسی و سپس جمع‌آوری اطلاعات و داده‌های لازم از کتابهای استاد صفایی‌حائری، و سپس با روش توصیفی ـ تحلیلی به توصیف و تحلیل مطالب جمع‌آوری‌شده پرداخته است. نتایج این پژوهش حاکی‌ است که محیط‌های گوناگون، آثار متفاوتی بر منش و روحیات افراد دارد. محیط بسته و همگون، محیطی است که همه عوامل آن هماهنگ است. تربیت در این‌گونه محیط‌ها کار چندان مشکلی نیست. مربی می‌تواند با داستان، اشارات، تحمیل، تدبیر و تشویق، ویژگیها و ارزشها را در نهاد کودک بکارد و راه را به او بشناساند. در مرتبه بعد، محیط ناهمگون و متضاد، محیطی است که عوامل آن در تضاد و ناسازی است. تربیت در این‌گونه محیط‌ها مشکل است. در این محیط‌ها مربی باید بتواند با تقلید، رقابت، ترس، قهر، وعده و ‌وعید، محبت و احسان، توجه و پاداش، داستان و تدبیر و تاکتیک، شخصیت و حریت و تفکر را در کودک پایه‌گذاری کند. محیط دیگری که صفایی‌حائری از آن یاد می‌کند، محیط متحرک و راه‌یافته است. این محیط، محیطی است که به‌گونه‌ای جامعه آرمانی است که همه عوامل آن، تحرک‌یافته و رو به حرکت است. تربیت در این محیط‌ها همانند محیط بسته است.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1362). مقدمه‌ ابن‌خلدون. ج‌ اول. ترجمه محمد پروین‌گنابادی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  2. اسدی‌نژاد، سید‌محمد؛ رستمی‌چلکاسری، عباداله؛ مرادی، فاطمه (1394). حق آموزش و تربیت کودک در قوانین ایران و اسناد حقوق بشر. فقه و خانواده (ندای صادق). س20. ش62: 173 ـ 194.
  3. اعرافی، علیرضا؛ فتحعلی‌خانی، محمد؛ فصیحی‌زاده، علیرضا؛ فقیهی، علی‌نقی (1388). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن. ج ‌اول. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  4. باقری، خسرو (1379). تربیت دینی در برابر چالش قرن بیست و یکم. پژوهشهای تربیت اسلامی. س1. ش3: 13 ـ 36.
  5. باقری، خسرو (1391). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. ج ‌اول. تهران: مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان (انتشارات مدرسه).
  6. بختیار‌نصرآبادی، حسینعلی (1388). نگاهی به اصول و راهبردهای تربیت کودک با تأملی بر آیات و روایات. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
  7. بناری، علی‌همت (1394). اصول فرزندپروری در سبک زندگی اهل‌بیت (ع). مطالعات اسلام و روانشناسی. س9. ش16: 135 ـ 152.
  8. بهشتی، محمد؛ ابوجعفری، مهدی؛ فقیهی، علی‌نقی (1391). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن. ج دوم. قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  9. پیراسته، بهرام (1382). آثار تشویق و تنبیه در اصلاح و تربیت فرزندان. اصلاح و ترییت. س2. ش19: 17 ـ 21.
  10. خوشرو، غلامعلی (1372). شناخت انواع اجتماعات از دیدگاه فارابی و این‌خلدون. تهران: انتشارات اطلاعات.
  11. رمضانی، فاطمه؛ حیدری، مسعود (1391). روشهای تربیت اجتماعی کودک بر اساس قرآن و نهج‌البلاغه. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی. س 9. ش 6: 1 ـ 19.
  12. زندی‌پور، طیبه؛ ژیان‌باقری، معصومه (1385). نقش داستان‌درمانی به روش مشاوره‌ گروهی بر رشد استدلال اخلاقی دختران نوجوان بزهکار کانون اصلاح و تربیت تهران. دانش و پژوهش در روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (اصفهان). س 7. ش 30: 87 ـ 104.
  13. سجادیه، نرگس؛ مدنی‌فر، محمد‌رضا؛ باقری، خسرو (1394). اهداف واسطی «تربیت» در دوران کودکی بر‌اساس رویکرد اسلامی‌عمل. تربیت اسلامی. س 10. ش 21: 39 ـ 65.
  14. صفایی‌حائری، علی (1386الف). نامه‌های بلوغ. قم: لیله‌القدر.
  15. صفایی‌حائری، علی (1386ب). نگاهی به «عین ـ صاد» و نقش تربیتی او: عشق از درون تو می‌جوشد. رشد مشاوره مدرسه. س3. ش8: 28 ـ 32.
  16. صفایی‌حائری، علی (1388الف). چهل حدیث از امام‌حسین(ع). قم: لیله‌القدر.
  17. صفایی‌حائری، علی (1388ب). روش نقد. ج‌ دوم. قم: لیله‌القدر.
  18. صفایی‌حائری، علی (1388ج). روش نقد. ج‌ پنجم. قم: لیله‌القدر.
  19. صفایی‌حائری، علی (1391الف). مسئولیت و سازندگی. قم: لیله‌القدر.
  20. صفایی‌حائری، علی (1391ب). انسان در دو فصل. قم: لیله‌القدر.
  21. صفایی‌حائری، علی (1391ج). حرکت. قم: لیله‌القدر.
  22. صفایی‌حائری، علی (1393الف). تربیت کودک. قم: لیله‌القدر.
  23. صفایی‌حائری، علی (1393ب). روزگار ستمگر. شرح خطبه سی‌و‌دوم نهج‌البلاغه. قم: لیله‌القدر.
  24. ضرایی، عبدالرضا (1390). تربیت محبت‌محور. اسلام و پژوهشهای تربیتی. س 3. ش 1: 163 ـ 188.
  25. عسکرپور، زهرا؛ نجفی، محمد؛ نوروزی، رضاعلی (1395). تبیین نقش محیط در تربیت انسان از منظر قرآن‌کریم. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم تربیتی گرایش تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش. دانشگاه اصفهان.
  26. علائی‌رحمانی، فاطمه؛ حسن‌زاده، مهری (1392). واکاوی مفهوم «ترس» با تکیه بر نوع ضد ارزشی آن در قرآن‌کریم. معرفت اخلاقی. س 4. ش 1: 55 ـ 74.
  27. عمید، حسن (1374). فرهنگ عمید. سه‌ جلدی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  28. قائمی‌امیری، علی (1392). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
  29. کریمی، عبدالعظیم (1394). «تزکیه» به مثابه «تربیت سلبی»! در برابر «تدسیه» به مثابه «تربیت ایجابی»!. تربیت اسلامی. س 10. ش 21: 111 ـ 131.
  30. کورز، لیوئیس‌آلفرد (1389). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.
  31. کیان، مریم (1394). بررسی و تبیین ابعاد تربیت کودک در نظام خانواده از دیدگاه اسلام. اخلاق. س 5. ش 18: 9 ـ 35.
  32. مطهری، مرتضی (1389). فطرت. تهران: صدرا.
  33. مظلومی، رجبعلی (1358). گامی در مسیر تربیت اسلامی. تهران: دفتر نشر کوکب.
  34. معین، محمد (1380). فرهنگ فارسی. یک ‌جلدی. تهران: سرایش.
  35. نقیب‌زاده، میر‌عبدالحسین؛ نوروزی، رضاعلی (1388). تحلیلی بر اهداف تربیت اخلاقی و اجتماعی از دیدگاه هابرماس با تأکید بر نظریه کنش ارتباطی. جامعه‌شناسی کاربردی. س 21. ش 1: 123 ـ 142.
  36. یغمائی، اقبال (1328). تقلید در نظر اطفال. آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت). س 24. ش 1: 57 ـ 59.