انسان‌شناسی حافظ و دلالت‌های آن در تربیت

نویسندگان

1 دانشگاه شهید باهنر کرمان- دانشگاه فرهنگیان کرمان

2 شهید باهنر کرمان

چکیده

هدف این پژوهش استنتاج هدفهای تربیت عرفانی حافظ، شاعر و عارف ایرانی قرن نهم هجری، متناسب با عقاید انسان‌شناسی اوست. بر این اساس اشعار عرفانی حافظ با روش تحلیلی و استنتاجی مورد بررسی قرار گرفته‌ است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ویژگیهای انسان و اهداف تربیتی حافظ با آموزه‌های اسلامی انطباق دارد و حافظ با توجّه به آن، اهداف عرفانی خود را تبیین کرده است. محورهای اساسی اندیشة حافظ خدا، عشق و انسان با واسطه‌گری شریعت الهی و عقل است. انسان با نوشیدن شراب الهی به مستی اَزلی می‌رسد و هوای نفس، انسان را از جایگاه خود دور می-سازد؛ بنابراین انسان با خودشناسی، تهذیب نفس و شهود باطن، خداوند را نزدیکتر از همیشه احساس خواهد کرد؛ با پشتوانة اسلامی دیندار خواهد شد و با وحدتگرایی در همة ذرّات هستی خدا را می‌بیند و به همین دلیل به همه چیز عشق می‌ورزد. در نهایت انسان به عالیترین مدارج کمال خواهد رسید که دستیابی به جام جم است. در این حالت مظهر صفات الهی و خداگونه خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم، 1373، ترجمه محمد مهدی فولادوند، قم، وزارت فرهنگ و ارشاد.
  2. اسماعیلی، محمد، احمدی، حسن، 1393، مسئلة عرفان حافظ، حکمت عرفانی، سال سوم، ش اول، ص 81-59.
  3. استعلامی، محمّد، 1394، درس حافظ، چاپ 6، تهران، نشر سخن.
  4. اشکوری، محمد، 1390، معرفت شهودی در عرفان اسلامی، دوفصلنامه پژوهشنامه عرفان، سال سوم، ش 5، ص 157-137.
  5. افراسیاب پور، علی اکبر،1388، تعلیم و تربیت عرفانی، فصلنامه تخصصی عرفان، سال پنجم، ش 20،36-13.
  6. باقری، خسرو، 1389، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، ج 1، تهران، علمی فرهنگی.
  7. باقری، خسرو، 1389، رویکردها و روش های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت، تهران، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  8. حجازی، سید محمدرضا،1372، مفهوم شهود در فلسفه اسلامی، معرفت، ش 4، ،ص 32-22.
  9. خرازی، کمال، 1385، مکتب تربیتی حافظ، مجله روان شناسی و علوم تربیتی، ویژه نامه، سال 36، ش 4و3، ص 140-129.
  10. خرمشاهی، بهاء الدین، 1393، حافظ نامه، چاپ 21، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
  11. خطیب رهبر، خطیب، 1391، دیوان خواجه حافظ شیرازی، چاپ 54، تهران، نشر صفی علیشاه.
  12. رازی، نجم الدین، 1312، مرصاد العباد، به تصحیح حسین حسینی نعمت الهی، تهران، نشر مجلس.
  13. دشتی، محمّد،1392، نهج البلاغه، چاپ 12، قم، انتشارات علویون.
  14. رودگر، محمد جواد، 1388 ، منزلت قلب در معرفت شناسی عرفان، ذهن، ش، 39، ص 91-71.
  15. سبحانی، جعفر، 1357، شناخت صفات خدا، تهران، کتابخانه صدر.
  16. سلیم، غلامرضا،1386، سیر طریقت(تا شکوفائی مولوی و حافظ)، تهران، روزنه.
  17. سجادی، جعفر، 1383، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ 7 ، تهران، طهوری.
  18. شمشیری، بابک و نقیب زاده، میرعبدالحسین،1384، فرایند تعلیم و تربیت با اقتباس از مبانی عرفان اسلامی، مجله دانشور، سال دوازدهم، ش 12، ص 89-74.
  19. کاشانی، عزالدین محمود، بی تا، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، به کوشش محمد علی صابری و روح الله محمودی، بی جا.
  20. کریمی، عبدالعظیم،1380، دین دهی یا دین یابی، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ش 6، 72-61.
  21. گنجور، تارنمای زبان و ادب فارسی،ganjoor.net
  22. گوهرین، سید صادق، 1382، شرح اصطلاحات تصوف، ج 8، تهران، نشر زوار.
  23. گوهرین، سید صادق، 1368، شرح اصطلاحات تصوف، ج 3، تهران، نشر زوار.
  24. طالبی، سعید، مظلومیان، سعید، صیف، محمد حسین، 1389، اصول برنامه ریزی درسی، تهران، پیام نور.
  25. علوی، حمیدرضا، 1382، مبانی معرفت شناسی حافظ، مجله دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان، ش 35 و 34، ص 300-271.
  26. مطهری، مرتضی، 1369، عرفان حافظ، تهران، انتشارات صدرا.
  27. نصر، سید حسین، 1382، آموزه های صوفیان از دیروز تا امروز، ترجمه حسین حیدری و محمد هادی امینی، تهران، قصیده سرا.
  28. یثربی، سید یحیی،1377، فلسفه عرفان، چاپ 4، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  29. یثربی، سید یحیی، 1380، عرفان نظری، چاپ 4، قم، بوستان کتاب.
  30. یثربی، سید یحیی، 1379، معرفت شناسی عرفا، مجله ذهن، ش 2، ،ص 111-98.