تبیین و نقد اهداف تربیت فرهنگی بوردیو (بر اساس دیدگاه‌های امام خمینی(ره))

نویسنده

استادیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

هدف این پژوهش بررسی و نقد اهداف تربیت فرهنگی بوردیو بر اساس دیدگاه‌های امام خمینی(ره) است. روش این  پژوهش تحلیلی و استنتاجی است. بر اساس یافته­های پژوهش، مفاهیم عمده اندیشه بوردیو شامل عادت‌واره، خشونت نمادین، ذائقه، میدان، سرمایه و مفاهیم توحیدمحوری، حق‌محوری و فطرت با اتکا به مبانی انسانشناسی و هستی­شناسی امام در  تبیین تربیت فرهنگی لحاظ شده است. نتایج نشان داد که اهداف تربیت فرهنگی  در دیدگاه بوردیو بر رویکرد انسان‌مدارانه و موقعیتی متکی و در دیدگاه امام نشأت گرفته از حق­مداری و غایت‌گرایی است. بوردیو ذیل هدف سلطه­زدایی بر نقد روابط سلطه بین نظام آموزشی و جامعه، بر بعد اجتماعی و کاهش نابرابریهای طبقاتی تأکید می­کند در حالی که امام روابط سلطه جامعه و نظام کشورهای سلطه­گر را نقد، و بر بعد اجتماعی (جامعه توحید محور) و بعد فردی (تزکیه) و کاهش نابرابریهای طبقاتی تأکید می­کند. در هدف آگاهی‌بخشی، نگاهی سلبی به جامعه، ابزار کشف روابط پنهان، تهدید دولتمردان و پرورش افراد منتقد مدنظر بوردیو است؛ ولی امام در هدف آگاهی بخشی، نگاه ایجابی به جامعه، ابزار رشد، تقویت و تثبیت حکومت، یاری رساندن به دولتمردان، ویژگی اقتدار و پرورش افراد با بصیرت را مطرح می­کند. احترام به تنوع فرهنگی هدف مشترک دو دیدگاه است که از دیدگاه امام در پرتو تحقق اهداف الهی پذیرفتنی است.

کلیدواژه‌ها


ادگار، اندرو؛ سج ویک، پیتر (1387). مفاهیم بنیادی نظریه­های فرهنگی. ترجمه م. مهاجر، م. نبوی. تهران: آگه.
استریناتی، دومنیک (1387). مقدمه­ای بر نظریه­های فرهنگ عامه. ترجمه ثریا پاک نظر. تهران: گام نو.
استونز، راب (1379). متفکران بزرگ جامعه­شناسی. ترجمه م. میردامادی. تهران: نشر مرکز.
اسمیت، فیلیپ (1385). درآمدی برنظریه فرهنگی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
اکبری، امین (1389). نقش سرمایه اجتماعی در مشارکت ـ تأثیر سرمایه اجتماعی بر مشارکت سیاسی اجتماعی. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
ایلیچ، ایوان (1389). مدرسه­زدایی از جامعه. ترجمه د. شیخاوندی. تهران: نشرگیسا.
التیامی­نیا، رضا؛ حسینی، علی (1394). هویت، فرهنگ و سبک زندگی اسلامی در عصر جهانی شدن. دو فصلنامه مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی. س سوم. ش 5: 141 ـ 109.
بارت، رولان (1384). امپراتوری نشانه­ها. ترجمه ناصر فکوهی. تهران: نشر مرکز.
بشیریه، حسین (1379). نظریه­ای فرهنگی در قرن بیستم. تهران: مؤسسه فرهنگی آینده پویان.
بوردیو، پیر (1381). نظریه کنش. ترجمه م. مردیها. تهران: انتشارات نقش و نگار.
بوردیو، پیر (1384). شکل­های سرمایه در سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه. تهران: شیرازه.
بوردیو، پیر (1970). بازتولید، عناصری برای یک نظام آموزشی. ترجمه م. منادی. پاریس: انتشارات مینویی.
بهشتی، محمد (1395). جایگاه فطرت در اندیشه تربیتی امام خمینی(ره). مجله تربیت اسلامی. دوره 11. ش 22: 7  ـ 23.
پوراحمدی میبدی، حسین؛ سعیدی، روح­الامین (1390). رابطه فرهنگ و هژمونی در عرصه جهانی: رویکردی گرامشینیستی. مجله رهیافت­های سیاسی و بین المللی. ش 28: 143 ـ 180.
توسلی، غلامعباس (1383). تحلیلی از اندیشه بوردیو درباره فضای منازعه­آمیز اجتماعی و نقش جامعه­شناسی. نامه علوم اجتماعی. ش 23: 1 ـ 24.
توسلی، غلامعباس (1384). نظریه­های جامعه­شناسی. تهران: سمت.
جاودانی­شاهدین، حمید (1382). درآمدی بر شناخت ابعاد تهاجم فرهنگی و نحوه مقابله با آن. مجله روش­شناسی علوم انسانی. ش 35: 109 ـ 85.
جاوید، علی رضا؛ فکوهی، ناصر (1388). بنیان­های اندیشه بوردیو. فلسفه و کلام. ش 43: 56 ـ 53.
جلایی­پور، حمیدرضا؛ محمدی، جمال (1388). نظریه متأخر جامعه­شناسی. تهران: نی.
جمشیدی، محمدحسین؛ اسلامی، محسن (1396). تفکر و فرهنگ بسیجی در اندیشه امام خمینی(ره). دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات قدرت نرم. دوره 7. ش16: 42 تا 65.
جنکینز، ریچارد (1385). پیر بوردیو. ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان. تهران: نشرنی.
حاضری، علی­محمد؛ پوراسماعیل، رضا (1392). مطالعه برخی عوامل مؤثر بر بروز مقاومت دانش‌آموزان در برابر هنجارهای مدرسه بررسی  دبیرستانهای شهر تهران. دوره 14. ش 4: 63 ـ 35.
خمینی، روح‌اله (1369). صحیفه نور. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ سازمان چاپ و انتشارات.
خمینی، روح‌اله (1379). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌اله (1385). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌اله (1377). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌اله (1361). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خمینی، روح‌اله (1371). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خنکدار طارسی، معصومه؛ سلحشوری، احمد (1392). عوامل تربیت فرهنگی از دیدگاه امام خمینی(ره). پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. ش 20: 115 ـ 133.
روح­الامینی، محمود (1368). مبانی انسان­شناسی. تدوین ح. انصاری. تهران: انتشارات عطار.
روحانی، حسن (1388) درآمدی بر نظریه سرمایه فرهنگی، نشریه راهبرد. دوره 18. ش 53: 35 ـ 7.
ریترز، جورج (1385). نظریه جامعه­شناسی در دوران معاصر. تهران: علمی.
شایگان، فریبا (1381). بررسی اهداف، ایده­آلها و ارزشهای انقلاب اسلامی ایران از دیدگاه امام خمینی(ره). فصلنامه علوم اجتماعی. دوره 9. ش 20: 124 ـ 95.
ریمون، آرون (1387). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه شناسی. تهران: علمی و فرهنگی.  
سعیدی، روح­الامین (1396). هژمونی امریکایی و تهدید روشنفکران ارگانیک برای انقلاب اسلامی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی. س 6. ش 23: 42 ـ 21.
زمانی محجوب، حبیب (1395). بایسته­های سیاسی تمدن نوین اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره). دو فصلنامه پژوهشهای سیاست اسلامی. دوره 4. ش 9: 135 ـ 152.
سلحشوری، احمد؛ یدالهی­فر، محمدجواد؛ خنکدار طارسی، معصومه (1391). مبانی و مؤلفه­های تربیت سیاسی از دیدگاه امام خمینی(ره). پژوهشنامه انقلاب اسلامی. دوره 2. ش 5: 111 ـ 126.
سویینج­وود، آلن (1386). تحلیل فرهنگی و نظریه سیستمها. ارغنون. س سوم. ش 18: 287.
سیدمن، استیون (1388). کشاکش آراء در جامعه­شناسی. ترجمه ه. خلیلی. تهران: نی.
شارع­پور، محمود (1386). جامعه­شناسی آموزش و پرورش. تهران: علوم تربیتی.
شهابی، محمود (1388). سواد فرهنگی چیست؟ بازیابی از همشهری:
http://www.hamshahritraining.ir/news-2780.aspx
شویره، کریستین؛ فونتن، اولیویه (1384). واژگان بوردیو. تهران: نشرنی.
صالحی امیری، سید رضا (1386). مفاهیم و نظریه­های فرهنگی. تهران: ققنوس.
عالی، مرضیه؛ دهقانی، مرضیه؛ حجی­زواره­ای، راحله (1396). تحلیل مقایسه­ای هژمونی فرهنگی در برنامه درسی پنهان متون بین­المللی آموزش زبان انگلیسی. فصلنامه مطالعات برنامه درسی. س یازدهم. ش 43: 46 ـ 21.
فراهانی، مجتبی (1387). تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی(ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
فریره، پائولو (1363). آموزش در جریان پیشرفت. تهران: انتشارات خوارزمی.
قادری کنگاوری، روح­الله (1392). نظریه مقاومت در روابط بین­الملل. رویکرد ایرانی ـ اسلامی نفی سبیل و برخورد با سلطه. فصلنامه سیاست دفاعی. س بیست و یکم. ش 82: 191 ـ 248.
کرایب، یان (1378). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونزتاهابرماس. ترجمه ع. مخبر. تهران: نشر آگه.
محمدی اصل، عباس (1388). نظریه­های جامعه­شناسی. تهران: جامعه­شناسان.‌
مرزوقی، رحمت اله (1383). نظریه­ها، روشها و برنامه درسی تربیت سیاسی. شیراز: مشکوه.
مستقیمی، امین (1391). مفاهیم کلیدی بوردیو. کتاب ماه علوم اجتماعی. تهران: مجله علوم اجتماعی. ش 60: 48 ـ 55.
معینی­پور، مسعود (1388). مبانی و اهداف توسعه سیاسی از دیدگاه امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی زمستان. دوره 6. ش 19: 63 ـ 90.