بررسی مبانی فقهی و حقوقی سند تحول بنیادین آموزش ‌و پرورش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید باهنر فارس

2 دانش‌آموخته دکتری مبانی فقه و حقوق اسلامی، استاد مدعو دانشکده علوم قرآنی فارس

چکیده

در تمامی کشورها و نظام­های حقوقی، حق تربیت از جایگاه ویژه­ای برخوردار است و برای دولت­ها و خانواده­ها تکالیف خاصی درپی دارد. برای پیگیری و اجرای این حق (به‌خصوص درمورد کودکان)، کشورهای مختلف درقالب اسناد و قوانین داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی به اشکال مختلف، برای خود و سایر عوامل مؤثر ایجاد تعهد می­کنند.  در جمهوری اسلامی ایران اجرای این حق، همواره درقالب قوانین و دسورالعمل‌های خاصی در دستور کار بوده اما از سال 1390 مبتنی‌بر سند تحول بنیادین پیگیری می­شود. ازآنجاکه از تصویب این سند اساسی، تنها چند سالی می­گذرد و بررسی دقیق ابعاد مختلف سند برای اطمینان از ابعاد مختلف کارشناسی آن ضرورت دارد، در این نوشته تلاش شده است ضمن بررسی دقیق پشتوانه فقهی و حقوقی سند تحول، حتی­المقدور پیشنهادهای اصلاحی ارائه شود. نتایج این پژوهش که به شیوه کتابخانه­ای- تحلیلی انجام شده، نشان می­دهد که در این سند، توجه به بیان عناوین کلی مبانی حقوقی، تبیین تکالیف بخش دولتی از مزایای این سند است، اما عدم انسجام در مطلب، عدم استفاده از منابع اصلی مثل فقه شیعه و قانون مدنی، تداخل دایره حقوق و تکالیف و طرح مطالب حقوقی در سایر بخش­ها و روشن‌نبودن وظایف نهادهای خارج از دولت (مثل خانواده) ازجمله اشکالات این بخش از سند تحول است. به‌نظر می­رسد رفع این اشکالات، غنای علمی و قابلیت دفاع و ضمانت اجرایی سند را بالا می­برد. پیشنهاد می­شود درجهت اصلاح سند (براساس بند سوم از فصل هشتم سند تحول) مبانی فقهی و حقوقی در دو بخش مجزا، تنظیم و پس از رفع اشکالات مطروحه به‌صورت مستقل در سندهای فلسفه تربیت و فلسفه تربیت رسمی و عمومی ارائه شود. 

کلیدواژه‌ها


قران کریم، ترجمه مکارم شیرازی.
نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی.
اسدی، لیلاسادات  (1388)، حریم خصوصی کودک و حق والدین بر تربیت کودک،  مجله فقه و حقوق خانواده شماره50: 27-45.
اسدی‌نژاد، سیدمحمد؛  رستمی چلکاسری، عبادالله ومرادی، فاطمه (1394)، حق آ موزش و تربیت کودک در قوانین ایران و اسناد حقوق بشر، فصلنامه فقه و حقوق خانواده، شماره62: 173-194.
اعرافی، علی‌رضا (1390)، تأثیرات دانش فقه بر مسائل دانش تربیت، فصلنامه تخصصی پژوهشنامه فقهی، شماره 5: 3-34.
اعرافی، علی‌رضا (1395)، روش‌های تربیت، قم، مؤسسه اشراق و عرفان.
اعرافی،  علیرضا (1395)، فقه تربیتی، جلد7، قم، مؤسسه اشراق و عرفان.
اعلامیة جهانی حقوق بشر (1948م).
اعلامیة جهانی حقوق بشر اسلامی (1990م).
ﺍﮐﺒﺮﯼ، ﺍﺣﻤﺪ؛ ﮔﻼﺑﮕﯿﺮ ﻧﯿﮏ، ﺳﻠﯿﻤﻪ‌ﺳﺎﺩﺍﺕ و ﺣﺴﯿﻨﯽ، ﻣﻌﺼﻮﻣﻪ (1395)، ﺳﯿﺎﺳﺖ‌ﮔﺬﺍﺭﯼ ﺁﻣﻮﺯﺵ‌ﻭﭘﺮﻭﺭﺵ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﻣﻌﺎﺻﺮ، مجله تحقیقات جدید علوم انسانی، ﺷﻤﺎﺭﻩ 14: 18-35.
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (1381 )، درآمدی بر حقوق اسلامی، تهران: انتشارات سمت.
حاجی ده‌‎آبادی، محمدعلی (1391)، حقوق تربیتی کودک در اسلام، قم ، چاپ سبحان، ناشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حرانی، ابن‌شعبه (1363)، تحف العقول عن آل الرسول (ص)، قم، چاپ علی‌اکبر غفاری.
حسن‌زاده آملی، حسن (1417ه ق )، شرح منظومه سبزواری، تهران: نشر ناب.
حکیمی، محمدرضا (1395 )، الحیاه، قم: نشر دلیل ما.
حلی (علامه)، حسن‌بن‌یوسف (1413ه ق)، قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خویی، سیدابوالقاسم (1417ه ق )، محاضرات فی اصول الفقه، قم: مؤسسه انصاریان.
- خویی، سید ابوالقاسم (1417ه ق )، موسوعه الامام الخویی، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخویی، 1417ه ق.
دهخدا، علی‌اکبر (1389)، لغتنامه دهخدا، تهران.
رضایی، حسن (1389)، قاعدة نفی سبیل، وبگاه پژوهشکدة باقرالعلوم.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1414ه ق )، مهذب­الاحکام فی بیان الحلال والحرام، مکتبه آیه‌الله السبزواری، چاپ چهارم.
سروش، عبدالکریم (1358)، دانش و ارزش، تهران: سیمافرم.
سروش، محمد (1386 )، مسئولیت حکومت اسلامی در آموزش‌وپرورش، دوفصلنامه تربیت، شماره5: 55-80.
سیار، محمدمهدی (1392)، گستره حق والدین بر تربیت کودک، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره60: 195-240.
الشریف، محمدمهدی (1397 )، درنگی در تاریخچه تدوین قانون مدنی ایران، مجله علمی تخصصی حقوقی دانشگاه اصفهان، دوره5 شماره6: 89-108.
شهید ثانی، (زین الدین عاملی) (1413ه ق )، مسالک الافهام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
طباطبایی حائری، سیدعلی‌بن‌محمد (1418ه ق )، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلایل، قم: مؤسسه آل‌البیت.
طوسی، محمدبن حسن (1407ه ق)، الخلاف، قم» دفتر انتشارات اسلامی.
عاملی، سیدجواد (بی‌تا )، مفتاح الکرامه،  بیروت، داراحیاء التراث العربی.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (بازنگری 1368ش).
قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی(ش1353).
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران (1307ش).
قانون مجازات اسلامی (1392).
قانون مسئولیت مدنی (1339ش).
کاتوزیان،  ناصر (1377)، مبانی حقوق عمومی،  تهران: نشر دادگستر، چاپ اول.
کاتوزیان،  ناصر (1378ش )، فلسفه حقوق، ج1 چاپ5، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کلباسی، محمدابراهیم و مؤمنی، عابدین (1396ش)، مبانی فقهی وجوب تربیت، سامانه مدیریت نشریات علمی، جامعه المصطفی العالمیه: 141-168.
کنوانسیون مبارزه علیه تبعیض در امر آموزش (1960م).
کنوانسیون حقوق کودک (1989م).
گلپایگانی، سیدمحمدرضا (1412)، الدر المنضود فی احکام الحدود، قم: دارالقران الکریم.
مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران(1390ش).
مطهری، مرتضی (۱۳۸۰)، مجموعه آثار،  قم: انتشارات صدرا.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378 )، آموزش فلسفه، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، سازمان تبلیغات اسلامی.
معین،  محمد (1378)، فرهنگ معین، تهران: انتشارات امیرکبیر.
مکارم شیرازی، ناصر (1375)، پیام قران، قم: مدرسه الامام امیرالمومنین(ع). 
میثاق جهانی حقوق کودک (1989م).
میثاق بین المللی حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی (1966م).
نراقی، محمدمهدی (1417ه ق) ، جامع السعادات، قم: دارالتفسیر.
نجفی، محمدحسن (1401ه ق)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج26 و41،تهران: دارالکتب الاسلامیه.