فرصت‌ها و چالش‌های آموزش برخط در نظام آموزشی دانشگاهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

2 نویسنده مسئول: کارشناسی ارشد فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

چکیده

فضای مجازی، امروزه فراتر از یک رسانه یا فناوری است و به یک فضای زیستن تبدیل شده است. بسیاری از معانی‌ای که انسان می‌سازد، در بستر این فضا ساخته می‌شوند و این فضا، نقش برجسته‌ای در حوزه آموزش، یادگیری و حتی تربیت انسان یافته است. در عصر حاضر، ابزارهای فناوری در بستر فضای مجازی نیز در خدمت آموزش و یادگیری از راه دور قرارگرفته‌اند که این مسئله در نظام دانشگاهی کشورها حرکتی شتابان یافته است که بررسی فرصت‌ها و چالش‌های این مسئله، هدف نوشتار حاضر قرار گرفته است. این مقاله با روش «تحلیل مضمون» به‌دنبال پاسخ به این سؤال است که آموزش از راه دور و خصوصاً آموزش برخط (آنلاین) در نظام دانشگاهی جمهوری اسلامی ایران چه فرصت‌ها و چه چالش‌هایی را در امر یادگیری دانشجویان ایجاد می‌کند؟ برای پاسخ به این سؤال، طی مصاحبه با 25 نفر از اندیشمندان و صاحب‌نظران، 4 فرصت و مزیت فراگیر و 5 چالش و تهدید فراگیر به‌دست آمد. فرصت‌ها شامل: «عبور از محدودیت‌های زمانی و مکانی»، «ارتقای کیفی و گسترش عدالت آموزشی»، «فرصت‌های اقتصادی و توسعه بین‌المللی» و «تنوع در روش‌های ارزشیابی و توسعه نظارتی» و همچنین چالش‌ها شامل: «چالش‌های ساختاری و فنی»، «چالش‌های ساختاری و فنی»، «چالش‌های تربیتی و اخلاقی»، «چالش‌های سلامت روانی و جسمی» و «چالش‌های فرهنگی و اجتماعی» مشخص شدند که توضیح کدهای فراگیر فوق، در مقاله ذکر شده است.

کلیدواژه‌ها


ابراهیم‌زاده، عیسی (1386)، انتقال از دانشگاه آموزش از راه دور سنتی به دانشگاه مجازی: نوآوری و چالش تغییر (مطالعه موردی)، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دوره 13، شماره 1: 134-113.
ازکیا، مصطفی و دربان آستانه، علی‌رضا (1390) روش‌های کاربردی تحقیق، تهران: کیهان.
 استوارت، باربارا آل (1389)، «آموزش آنلاین: راهبردی برای مسئولیت اجتماعی در دسترسی به فرصت‌های آموزشی»، ترجمه اسما صابری، مجله پژوهشنامه، شماره 61: 159-186.
بالاکریشنن، ویمالا و سولو، هک (1398) به‌کارگیری رسانه در آموزش مجازی، مترجم: یاسینی، محبوبه سادات، تهران: انتشارات پشتیبان.
بغزیان، آلبرت و جلیلی، محمدنقی (1382)، آموزش مجازی: تصورات و چالش‌ها، نشریه توسعه مدیریت، شماره 53، 13-17.
بنیادی، سهیل (1399)، سیستم LMS یا مدیریت آموزش الکترونیکی چیست،www.samix.org/what-is-lms .
بنی‌سی، پریناز و معینیان، داود (1385)، نگرشی نو به آموزش مجازی، تهران: آینده‌سازان.
پورشافعی،‌ هادی و مدیحی، مجید (1393)، تحلیل و ارزیابی فرصت‌ها و تهدیدهای آموزش مجازی، همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی.
جعفری، پریوش و سعیدیان، نرگس (1385)، ابعاد پداگوژیک دانشگاه مجازی به‌منظور ارائه یک مدل مناسب، نشریه دانش و پژوهش در علوم تربیتی. دوره 1، شماره 12: 26-1.
حسینی لرگانی، مریم‌سادات (1388)، بررسی عوامل مؤثر بر توسعۀ دانشگاه مجازی و وضعیت آیندۀ آن در ایران، نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، دوره 3، شماره 7: 127-115.
خدیور، صالح و رحمانی، یونس (1388)، «موانع و چالش‌های دانشگاه مجازی در شهر الکترونیکی»، مجموعه مقالات دومین کنفرانس شهر الکترونیکی: 1681-1692.
دی‌لودر، برایان و داتون، ویلیام اچ (1397)، دانشگاه مجازی: رسانه‌های جدید و نهادهای یادگیری و آموزش عالی، ترجمه باروتی علیرضا اردستانی، اعظم مرتضوی و علی ایلخانی پورنادری، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
رضایی، عباسعلی و زاهدی، محمدهادی (1397)، نقش فناوری‌های نوین در پیشرفت آموزش‌های الکترونیکی (با نگاهی به فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی داخل)، نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، دوره 12، شماره 40: 224-207.
زارعی، علی (1396)، فرصت‌های آموزشی در شبکه‌های مجازی و رسانه‌های اجتماعی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری دیباگران.
سراجی، فرهاد؛ عطاران، محمد؛ نادری، عزت‌الله و علی‌عسگری، مجید (1386)، طراحی برنامه‌ درسی دانشگاه مجازی، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دوره 14، شماره 4: 118-97.
سیدعباس‌زاده، میرمحمد؛ باقری ‌مجد، روح‌الله و صدقی‌بوکانی، ناصر (1394)، آموزش عالی مجازی: کلیات، رویکردها و چالش‌ها، مهاباد: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
صبوری، سارا؛ طهرانی‌زاده، مریم؛ حدادیان، فاطمه و فتحی واجارگاه، کوروش (1395)، مشکلات آموزش مجازی د